I. Sztab dowództwa twierdzy
1. Generał - major Johannes Krause komendant twierdzy 25.09.1944 - 3.02.1945.
Członkowie sztabu: Ia (szef sztabu ) - kapitan Erdmann, oficer pomocniczy - nadporucznik Richter, kwatermistrz - pułkownik von Hauenschild, (od listopada 1944 do końca stycznia 1945 ), IIa (adiutant) - kapitan (od 16 III major) Boeck.
Sztab Zwiadowczy Północ (do budowy okopów); dowódca - kapitan Lentzen, oficer artylerii - kapitan Pelzeder
Sztab Zwiadowczy Południe: dowódca - kapitan Selffert, oficer artylerii - kapitan Rolfes, oficer oddziału czołgów kapitan Schimedes
2. Pułkownik a od 9,02,1945 generał - major
Hans von Ahlfen
komendant twierdzy 3.02.1945 - 7.03.1945.
3. Generał - porucznik a od 1.04.1945 generał - piechoty Hermann Niehoff komendant twierdzy
7.03.1945 - 6.05.1945.
Zastępca komendanta - pułkownik Tiesler, adiutant komendanta - nadporucznik Fischer.

a) Oddział dowodzenia.
Ia (szef sztabu) major Albrecht Otto, Ic - nadporucznik Schöffinius,04- nadporucznik Pellegrini, nadporucznik Berger, porucznik Gärtner
Id - nadporucznik Richter (Ia/Org) i kapitan Rischanek Ia (Mess - pomiary, kartografia),
Dowódcy wojsk specjalnych: (Ia/Art. (artyleria) - major(od 1 III podpułkownik, i następnie pułkownik) Urbatis, Ia/Pi (saperzy)- major Hameister, Ia/N (łączność) - podpułkownik Wittenberg, lotnictwo (komendant lotniska Gądów) - podpułkownik von Friedeburg.

b) Oddział kwatermistrzowski (Ib)
Kwatermistrz - major Poel (od końca stycznia do połowy lutego), major Fuchs (od połowy lutego), nadzór i zaopatrzenie (Wehrmachtführungsoffizier) - porucznik Rossdeutscher (od 14 lutego, dotychczasowy komendant koszar "Bürgerwerder"),
02 - nadporucznik Vinzen, oficer łącznikowy z cywilnymi punktami zaopatrzenia - nadporucznik Hoessel, odpowiedzialny za amunicję - kapitan Krawutschke i porucznik Selmaier, IVa (intendentura) - intendenci sztabowi Rademacher, Kühnel, Schneider. OII (odpowiedzialny za pocztę polową ) - porucznik Doll, IVb (lekarz twierdzy) - starszy lekarz polowy dr Mehling, jego adiutant - młodszy lekarz polowy Gesche, Vd (kapelan twierdzy) - kapelan katolicki ,
ks. Braschke, kapelan protestancki prof. Dr Preisker, VK (pojazdy) - kapitan Willner, oddział płatnika - starszy Płatnik Bach.

c) Adiutantura (IIa)
Adiutant - major Boeck, odział tzw. oficera kierownictwa narodowosocjalistycznego - (N. S.- Führung) - kapitan van Bürck, jego współpracownik - porucznik Pampuch, dowódca, służby informacyjnej - nadporucznik Franke, komendant kwatery sztabowej - porucznik Wiens (do23 lutego),rotmistrz Puin
(od początku marca), nadporucznik Seewann i nadporucznik Petermann, komendant placu (Platzmajor) - major hr. Seidlitz, jego współpracownik - kapitan Haase, oddział garnizonowy (Standortoffizier) - major Bieneck z następującymi oddziałami: IIa/G (grzebanie zmarłych i poległych oraz opieka nad cmentarzami wojskowymi) - kapitan Helbig (Gräbefursorgeoffizier), kwaterowania (Unterkunft), wydawania przepustek, oficera sądowego i aresztu wojskowego: oficer łącznikowy lotnictwa (Flivo) - nadporucznik Kunze i nadporucznik Neumann, komendant służby patrolowej - podpułkownik von Nickisch (od 29 I).
Sąd wojskowy przy komendancie twierdzy - starszy sędzia polowy dr Kara i od 14 III także nadporucznik
dr Berger.

II. Jednostki Wojskowe

1.Samodzielne forteczne pułki piechoty
a) Pułk SS Besslein (pierwotny pułk D) - składający się z 1 zapasowego batalionu szkolnego piechoty artyleryjskiej SS w Leśnicy, wrocławskiego zapasowego batalionu szkolnego grenadierów pancernych SS , wrocławskiej szkoły SS ( Funktions - Unterführerschule), szkoły podoficerskiej piechoty w Strzegomiu, 28 zapasowego batalionu weterynaryjnego w Świdnicy. Później w skład w/w weszła kompania Hrivenarsch z batalionu Speckmann. Dowódcą - Obersturmbannführer Besslein, Ia - kapitan Seiffert.
Pułk złożony był z następujących batalionów (batalion = 3 kompanie po 12 drużyn + 1 kompania broni ciężkiej):
I - dowódca Hauptsturmführer Greger ( w składzie kompanie : 1, 2 Görner , 3 i 5);
II - dowódca Hauptsturmführer Zielski ( w składzie kompanie 1, 2, 3, 4, 5);
III - dowódca kapitan Sommer (strzegomska szkoła podoficerów);
IV - dowódca Oberrsturmbannführer Scharpwinkel
(w składzie kompanie : 1, 2, 3, 4, 6).
Dodatkowo w pułku:
- kompania samochodowa ,
- dwie kompanie szkolne pod dowództwem Hauptsturmführera Roge i kapitana Zitzmanna,
- dwie kompanie ciężkich moździerzy 120 mm,
- pluton artylerii przeciwlotniczej.
V batalion pod dowództwem Zitzmanna uformowany z jednostek: Gerlach, Lundius (SS), Piontek (dowódca Piontek ), Scharpwinkel oraz kompanie - 2, 3, 4, 6 .
Dodatkowo bataliony Volkssturmu 41 i 42.
8 i 17 niezidentyfikowana do końca kompania pułku Besslein.

b) Pułk Hanf ( pierwotne oznaczenie A), generalnie zbieranina jednostek odłączonych od macierzystych pułków. Dowódca był pułkownik Göllnitz, a następnie rotmistrz Hanf z 8 batalionu wywiadowczego w Oleśnicy, a od 24 III podpułkownik Velhagen - przerzucony do oblężonego miasta droga lotniczą.
Pułk tworzyły następujące bataliony:
I forteczny zapasowy batalion szkolny Wrocław - dowódca major Seidlitz (skład to 599 wrocławski batalion strzelców krajowych I batalion garnizonowy do zadań specjalnych.1, 2 (dowódca por Szubert ), 3 i 4 kompania.
II forteczny zapasowy batalion szkolny Wrocław - dowódca podpułkownik Rothansel (od 24 marca).
Skład utworzono z ząbkowickiej szkoły podoficerskiej piechoty. W składzie 1, 5 (por Krummbein), 7 i 8 kompania (dawny batalion Hannig).
III - dowódca major Klose ( od 30 III) w składzie
2 kompania (ustalenia).
Dodatkowo w skład tego pułku wchodziły:
V batalion pułku Wehl nazywany Batalionem Hanf.


c) Pułk Mohr (właśnie ten który tak bronił się na Kozanowie - pierwotna nazwa pułk B).
Dowódca major a następnie podpułkownik Mohr
Powstał w połowie II 1945 z jednostek 49 zapasowego batalionu szkolnego piechoty z Karłowic oraz 83 zapasowego batalionu szkolnego piechoty z Trutnowa, odstąpionego przez 269 dywizje piechoty. Składał się z następujących batalionów:
I - (49 batalion ) majora Tilgnera w składzie jego kompanie :1, 2 Rychter , 3 oraz pluton łączności.
II - (83 batalion) majora Tenscherta złożony z kompani : 1, 2, 5, 6 (por Klein) i 8 (SS).
III - nadporucznika Fritza złożony z 2, 3, 4, 5, 9, 10, 11, 12 kompani.
IV - dowódca major Seybold :1, 2, 3, 13, 14 kompania.
Dodatkowo w skład Mohra wchodziły:
- 18 kompania broni ciężkiej (por Stadela),
- 19 kompania moździerzy,
- 20 kompania moździerzy ,
- kompania Goliatów,
- 2 dywizjon artylerii przeciwlotniczej,
- saperska kompania szturmowa,
- pluton rowerzystów,
- pluton łączności,
- pluton Służby Pracy 4/102 (podporządkowany IV batalionowi)
- I batalion pułku Wehl (czasowo).


d) Pułk Sauer (pierwotnie oznaczony C).
Dowódca pułkownik Sauer (odznaczony Krzyżem Rycerskim). Utworzony z 49 zapasowego batalionu szkolnego piechoty Karłowic.
Pułk złożony z następujących batalionów:
I - składający się z 2, 3, 4, 5 kompani.
II - dowódca kapitan Kratz (później SS - Hauptsturmführer Riediger) - 2, 3, 4, 6 kompania
III - składający się z 1, 2, 3 kompanii
IV - (prawdopodobnie Wuttke) to 2, 4, 5 kompania.
Ustalono również (2 AWP) bataliony Schwarz, Beniger, Block.
Materiały potwierdzają istnienie VI batalionu w składzie z 1 i 4 kompania), oraz kompanii broni ciężkiej.

e) Pułk Wehl - dowódca pułkownik Wehl (oznaczenie E) stworzony z kompanii lotniskowych, lotniczych kompanii warsztatowych i personelu naziemnego wywodzącego się w części ze szkoły lotniczej nr 5 na Strachowicach.
Bataliony :
I - kapitana Günthera :1, 2, 3, 4 kompania.
II - złożony z 1 i 6 kompanii.
III - to 1, 2, 3, 4 kompania.
IV - złożony z 1, 2, 3 kompanii.
Żródła podają dodatkowo acz nie do końca zweryfikowane następujące jednostki w składzie w/w pułku:
- 7 kompania,
-13 kompania,
-14 kompania,
- 2 kompania XV batalionu,
- XVI batalion,
- 3 kompania VI batalionu,
- 2 i 3 kompania XI batalionu,
- kompania broni ciężkiej LX batalionu.

2. 609 dywizja piechoty do zadań specjalnych.
Dowódca generał - major (później generał porucznik ) Ruff. Szef sztabu kapitan Mooshake, Ib - kapitan Ludwig (od 5 III), IIa - major Müller, Ic - major Hundeck (od 5 marca). To zbieranina jednostek z rozbitych oddziałów zebrana przez patrole batalionu Göllnitz.
Skład tej dywizji tworzyły :
8 zapasowy batalion wywiadowczy z Oleśnicy,
oddziały z podoficerskiej szkoły piechoty w Ząbkowicach Śląskich,
oddziały ze szkoły podchorążych w Gnieźnie,
kompania pancerna z Hohensalza, jednostki 269 dywizji piechoty.
Dywizje tworzyły trzy pułki .
a) Pułk Kersten - dowódca major Kersten. Pułk składał się z następujących batalionów:
I - dowódca kapitan Böhm, w składzie 1,2 i 3 (Volkssturm) kompanie.
II - 2, 6, 7 kompania + kompania szturmowa por Schmidta.
Dodatkowo w składzie pułku były:
- 1 kompania,
- 5 kompania,
- 11 kompania,
- 13 kompania (JG - dowódca Brockman),
- 23 kompania Volkssturmu,
- 32 kompania Volkssturmu,
- 44 batalion Volkssturmu.

b) Pułk Reinkober pułkownika Reinkobera to dwa bataliony.
I - rotmistrza Schmidta złożony z 1, 2, 3, 4 kompanii.
II - z łożony z 5, 6, 7 kompanii.
- 13 kompania sierżanta Fischera.

c) Pułk Schulz majora Schulza w skład którego wchodziły 3 bataliony.
I - kapitana Brüsehofa w składzie z 1, 2, 3, 8 kompanią.
II - dowódca kapitan Arnoldt. W skład batalionu wchodziły :1, 3, 6, 7, 8 kompania oraz
oddziały :
- Herkt,
- Kunert,
- pluton łączności,
- grupa bojowa SS Neusigl (trzy kompanie)
- jednostka (Einheit Patschowsky).
III - z 9 (SS) i 12 kompanią.
Jednostki pułkowe:
- Krummbein
- Gorband,
- Rumpel,
- Pluton moździerzy Bergmann,
- 10 kompania (SS),
- 11 kompania,
- 13 kompania (nadpor. Kullman) - szkoła podoficerska w Ząbkowicach Śląskich,
- kompania szturmowa,
- kompania sztabowa (nadpor. Kramer),
- 34 batalion Volkssturmu,
- wzmocniona kompania łączności,
- pluton żandarmerii polowej,
- 609 batalion saperski,
- trzy dywizjony artylerii pułku Siebert.


3. Pułk Artylerii Wrocław (A. R. Breslau)
Dowódca - pułkownik Urbatis, oficer NSFO - major Schulz.
Pułk stworzony na bazie sześciu baterii fortecznych:
- 3048,
- 3049,
- 3075,
- 3076,
- 3081,
- 3082,
Oraz na następujących jednostkach:
- 28 zapasowym dywizjonie szkolnym artylerii lekkiej z Bolesławca,
- 28 zapasowym dywizjonie szkolnym artylerii ciężkiej z Bolesławca.
- 859 dywizjonie artylerii i jednostkach przejętych od 17 i 269 dywizji piechoty.

Pułk złożony był z 32 (wg komendantów) baterii:
- 15 baterii lekkich haubic polowych 10,5 cm,
- 4 baterie ciężkich haubic polowych 15 cm,
- bateria ciężkich moździerzy 21 cm z 859 samodzielnego dywizjonu art.
- 2, 3 bateria sztabowa (później 4 bateria pułku Siebert),
- 4 baterie dział rosyjskich 12 cm,
- 5 baterii dział rosyjskich 7,62 cm,
- baterii dział polskich 7,5 cm,
- baterii dział jugosłowiańskich 7,5 cm,
- baterii dział włoskich 7 cm,
- 10 baterii przeciwlotniczych ,
- 570 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej (złożonego z baterii Służby Pracy i "Heimat-Flak"),
- 5 baterii 37 ciężkiego zapasowego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej,
- 5 baterii lekkiego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej Pichler (Służba Pracy i "Heimat - Flak"),
- 3 baterii 165 ciężkiego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej,
- 3 baterii I zmotoryzowanego dywizjonu 6 pułku artylerii przeciwlotniczej
kap Giesebrechta,
- 4 baterii ciężkiego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej Martin,
- 3 baterii 109 ciężkiego dyonu artylerii przeciwlotniczej.
- specjalnego oddziału meteorologicznego (Artilerie- Wettergruppe, por Schenke)
- 4 plutonów pomiarowych (Lichtmesszug , I - północny, II - południowy, III - wschodni, IV - zachodni)
- dywizjonu artyleryjskiego Volkssturmu.
Pułk ten z czasem rozpadał się na cztery grupy:
- Północ (major Hartl),
- Zachód (kapitan Frohnert),
- Południowy - Zachód (kapitan Girardot)
- Artylerii 609 dywizji (major Siebert).

4.Oddział pancerny Wrocław (Panzer - Jäger - Abteilung Breslau)
odziałem dowodził nadporucznik Retter.
Odział składał się z czterech kompanii.
- 1 pancerna grupa bojowa Ventzke nadporucznika Ventzke z 1 czołgiem typu IV, 2 czołgami typu III, 6 działami samobieżnymi z 311 brygady, 6 czołgami typu II, 4 działami samobieżnymi z haubicami 10,5 cm,
- 2 kompania uzbrojona w rusznice ppanc. "Ofenrohr",
- 3 kompania (Hitlerjugend) uzbrojona w rusznice ppanc. "Ofenrohr",
- 4 kompania (nadporucznik Albrecht) "Panzerschreck - Jagdkommando) uzbrojona w pancerfausty i inne środki do zwalczania czołgów,
- 5 kompania (prawdopodobnie).

5. Pułk saperski Wrocław
Dowódca - major Hameister. I tu pojawia się ponownie Kozanów bo właśnie pułk ów utworzono na załodze i sprzęcie 28 zapasowego batalionu szkoleniowego saperów z Kozanowa. Dowódcą był kapitan Möller. Pułk tworzyły:
- kompania zapasowa
- dwa plutony "goliatów" - razem 96 szt.,
(Kohne, Terjung),
- 69 kolejarska kompania saperska,
- 62 forteczna kompania saperska,
- kompania sztabowa Hoffmann,
- kompania łączności,
- kompania węgierska,
- oddział specjalny policji ochrony przeciwlotniczej (Spreng - und Instandsetzungstrupp der Luftschutz - Polizei),
- samodzielny oddział Volkssturmu do spraw elektryfikacji, gazu i wodociągów (Betriebseigene Volkssturmeinheit, Abteilung Strom, Gas und Wasser).
I batalion majora Möllera ( prace inżynierskie i wyburzeniowe przy współudziale jeńców i ludności cywilnej) złożony z:
- 1 kompanii,
- 9 kompanii,
- 11 kompanii.
II batalion zmotoryzowany (techniczny) porucznika Schultza
- 6 kompania techniczna.
III batalion kapitana Rothera podporządkowany 609 dywizji składał się z :
- 1 kompanii,
- 7 kompanii,
- 8 kompanii.
IV batalion - jednostka uderzeniowa (Stosstrupp - Batalion) złożony z :
- 13 kompanii,
- 14 kompanii,
- 15 kompanii ( por Pietsch).
V batalion pełniący funkcje zabezpieczającą (straże na mostach wrocławskich) złożony z :
- 1 kompanii,
- 2 kompanii,
- 3 kompanii,
- 4 kompanii,
- 5 kompanii (Kissel)
Wszystkie uzupełnione członkami Volkssturmu.

6. Pułk Łączności Wrocław
Dowódca - nadporucznik Wittenberg. Bazował na oddziale zostawionym przez 17 dywizję piechoty i personelu technicznego wrocławskiego biura budowy telegrafów i poczty.
Osobą odpowiedzialna za łączność telegraficzną był kapitan Kuhnt.
Składał się z :
40 kompanii zapasowej oraz 3 grup.
Grupa I - 2 kompanie telegraficzne + jedna radiowa.
Grupa II - 2 kompanie telegraficzne + jedna radiowa.
Grupa III - personel wrocławskiego biura budowy telegrafów i poczty.

7. Oddział spadochroniarzy
Przerzucony został do Wrocławia w dwu rzutach.
- 25 II 1945 - III batalion 26 pułku spadochronowego kapitana Trotza
- 5 III 1945 - II batalion pułku spadochronowego do zadań specjalnych Schacht kapitana Skaua później kapitana Seitza.
Ów batalion składał się z :
- 5 kompanii nadporucznika Bickela,
- 6 kompanii nadporucznika Hoffmann,
- 8 ciężkiej kompanii nadporucznika Schulze,
- oddziału łączności por Junghansa ,
- 10 kompanii grupy bojowej Trotz ,
- 11 kompanii grupy bojowej Trotz,
- 2 kompani grupy bojowej Hacker,
- 3 kompani grupy bojowej Hacker,
- 4 kompani grupy bojowej Hacker,
- 6 kompani grupy bojowej Hacker.
Lekarzem oddziału był dr Seipp a płatnikiem Krüger.

8.Volkssturm
Dowódca - S.A.-Obergruppenführer Herzog, zastępca - Aster, oficer łącznikowy ze sztabem twierdzy Wöll.38 batalionów - 15 tysięcy osób.
Bataliony dzieliły się na dwie grupy:
a) bataliony bojowe 26 szt.
- 21 (Pflanz, Koschate z Legnicy),
- 22 (Hanke ze Świdnicy),
- 23 (Kantor ze Świdnicy),
- 24 (Meinicke),
- 30 (Bannwitz),
- 31 (Göbel z Czerwińska),
- 32 (Böhm),
- 33 (Pöhlemann),
- 34 (Zoeke),
- 35 (Samann z Oleśnicy),
- 36 (Strauss),
- 37 (Torzewski)
- 38 (Klose, Kalusche, Dörsing),
- 42 (Stephan, Merkle),
- 44 (Kluger),
- 46 (Peschke - jedna z kompanii Stein),
- 48 (Störel),
- 52 (Mende - batalion saperski)
- 55 (HJ Seifert),
- 56 (HJ Lindenschmidt),
- 66 (Fischer),
- 67 (Kayserlingk z Milicza i Trzebnicy),
- 68 (Kaissling, Stein, Koch z Obornik Śląskich),
- 74 (Pötsch z wrocławskich kolejarzy),
- 75 (Bischoff),
- 76 (Herpichböhm z wrocławskiej straży pocztowej).
-
b) bataliony budowlane 10 szt.
- 38 (Augustin),
- 40 (Schwarz, Schymeck),
- 43 (Stemmler - zmotoryzowany),
- 45 (Schönwolf),
- 49 (Schriever ze Środy Śląskiej),
- 50 (Holleufer),
- 54 (Roll),
- 59 (Stricker),
- 72 (Hain),
- 73 (Nolau)
b) 71 batalion szkolny (Miatsch),
c) 51 batalion zapasowy (Buhr).
d) batalion zapasowy,
Każdy batalion to 4 kompanie. Same bataliony łączono w pułki i tak we Wrocławiu istniały:
- pułk Anton ,
- pułk Dengler,
- pułk Hechenleiter,
- pułk Hirsch,
- pułk Franke,
- pułk Klose,
- pułk Nolau.

9.Pułk policji przeciwpożarowej Wrocław
Dowódca - pułkownik policji ppoż. Gribow. Sztab to :podpułkownik policji ppoż. Adam, Patett, major Cullmann i Horst. Punkt składał się z :
- 6 punktów pogotowia,
- 600 ludźmi,
- 44 wozami straży pożarnej,
- 12 wozami specjalistycznego przeznaczenia
- 25 pompami ręcznymi.

10. Kompania sanitarna twierdzy
Składała się ze służb medycznych miasta i lekarzy oraz sanitariuszy kierujących szpitalami fortecznymi punktami pomocniczymi.
Szpitale nosiły następujące oznaczenia :
I - Bunker Fritz Geisler,
II - Bunker Hanke,
IIa,
IIb - Striegauer - Platz
(schron Konwiarza na Placu Strzegomskim),
III - Trebnitzerstrasse,
IIIa - Hauptbahnhof
(podziemia niedawno udostępnione pod Dworcem Głównym),
IIIb - Neumarkt - Bunker,
IV - Bunker - Elbingstrasse
(schron Konwiarza na ul. Ołbińskiej),
IVa - Brüderkloster,
IVb- Elbingstrasse
V - Salzstrasse (Arbeitsamt),
VI - Höfchenstrasse 112,
Pomocnicze placówki medyczne w liczbie ponad dwudziestu (Sanität - Stützpunkt).


11.Pozostałe oddziały wojskowe "Festung Breslau"
- I forteczny batalion zaopatrzeniowy kapitana Voglera,
- II forteczny batalion zaopatrzeniowy majora Radke,
- 3 kompanie dywizjonu kanonierskiego nadporucznika von Oetingera,
- 8 kompania weterynaryjna,
- batalion policji Klein,
- batalion policji König,
- batalion policji Müller,
- batalion policji (pozostałe),
- batalion Służby Pracy kapitana Kellera,
- oddziały wartownicze,
- batalion ochrony komendanta Rothenbacher,
- "ROB Bataillon"
- batalion Folz,
- 561 szwadron transportowy,
- kompania kucharzy.

Wszystkie wyżej wymienione oddziały i jednostki zostały opracowane przez Karola Jońcę i Alfreda Koniecznego w "Upadek "Festung Breslau"
15.II - 6.V.1945 r."
W twierdzy występowało również wiele innych oddziałów i jednostek, niestety z braku kompletnej dokumentacji przez w/w autorów niewymienionych.

Menu